۷ دوبلور بزرگی که هنوز در میان ما هستند
۷۷۲۰۰۹
۲۵ شهريور ۱۳۹۷ - ۰۹:۱۲
۲۰۶۰۹ 
گنج‌های باقیمانده
به مناسبت درگذشت حسین عرفانی پرونده‌ای آماده کردیم برای هفت دوبلور شاخص که در جمع مان هستند، ولی شرایط برای فعالیت حرفه‌ای شان مساعد نیست. این پرونده مروری است بر کارنامه و راز جاودانگی آن‌ها.

روزنامه هفت صبح – احمد رنجبر: به مناسبت درگذشت حسین عرفانی پرونده ای آماده کردیم برای هفت دوبلور شاخص که در جمع مان هستند ولی شرایط برای فعالیت حرفه ای شان مساعد نیست. این پرونده مروری است بر کارنامه و راز جاودانگی آنها

گنج‌های باقیمانده

1) آخر هفته پیش برای دوبله ایران غمبار بود؛ یکی دیگر از چهره های برجسته این حوزه درگذشت: حسین عرفانی. دوبله که زمانی یکی از اضلاع اصلی فیلمسازی در ایران بود، بعد از تکنیک صدا سر صحنه و گسترش فیلم های زیرنویس، جایگاه سابق را از دست داد. متاسفانه شأن دوبلورهای کارکشته نیز رعایت نشد و حالا خیلی از آنها یا خانه نشین شده اند یا کارهای شان محدود شده است.

2) با احترام به همه بزرگان دوبله که از میان مان رفته اند، پرونده ای برای بازمانده ها تدارک دیده ایم. می دانیم جای خیلی از اسم ها خالی است؛ مثل سعید مظفری، ناصر ممدوح، نصرالله مدقالچی و ... ولی به دلیل محدودیت حجم صفحه به هفت چهره بسته شده. خانم های دوبلور هم در روزی دیگر سوژه مان خواهند شد.

گنج‌های باقیمانده

3) پیش از آن گذری داریم به زندگی حرفه ای و شخصی زنده یاد عرفانی. او در سن نوزده سالگی به علی کسمایی در استودیو مولن روژ معرفی شد. پس از مدتی نزد احمد رسول زاده رفت و در فیلم پروفسور کم حافظه به کار گویندگی پرداخت که در آنجا احمد رسول زاده وی را به عنوان یک دوبلور خوب آینده برشمرد. سپس به استودیو شهاب رفت. از شاگردان ایشان می توان به پیمان برازنده اشاره کرد، دوبلور شهریار و پس از آن با مدیران دوبلاژ بسیاری از جمله عطاءالله کاملی آشنا شد و در اولین نقش اول خود به جای اورسن ولز صحبت کرد.

4) صدای بم مردانه عرفانی به شدت انعطاف پذیر بود و قابلیت تیپ سازی های مختلفی را داشت. چه تیپ های جدی و چه تیپ های کمدی. کمتر کسی مثل عرفان در میان دوبلورها هست که وقتی جدی حرف می زند صلابت صدایش به کاراکتر، اقتدار و جذبه می بخشد و در عین حال با همین جنس صدا و با استفاده از صداسازی هایی که در این زمینه توانمند بود نقش های کمدی و شخصیت های شاد و شنگول را هم باورپذیر می کرد.

5) از خصوصیات این گوینده دامنه صدایی مردانه و نیرومند، گسترده و قابل انعطاف او بود که از دل آن تیپ های مختلفی متولد می شد و به نقش هویت می داد. صلابت و هویتمندی را باید از ویژگی درونی صدای او دانست که در کنار بم و حجم و گستردگی تن صدایش به او موقعیتی می داد که از نظر انتخاب برای گویندگی به جای شخصیت های سرشناس نقش اول مرد تاریخ سینما از سوی مدیران برجسته دوبلاژ همیشه در اولویت باشد و از صداپیشگان منحصر به فرد دوبله ایران شود.

منوچهر اسماعیلی

گنج‌های باقیمانده

  • سن: 79 سال
  • شاخص ترین کاراکترهای ایرانی: برای یادآوری شخصیت هایی که با صدای منوچهر اسماعیلی در حافظه سینمادوستان حک شده، حجم این صفحه کافی نیست و لاجرم به برخی از آنها اشاره می کنیم. او در سریال «هزاردستان» جای سه شخصیت اصلی و یک کاراکتر فرعی حرف زده: خان مظفر (عزت الله انتظامی)، رضا تفنگچی (جمشید مشایخی)، شعبان جعفری (محمد علی کشاورز) و عمو نشاط (بازی جمشید لایق). او با علی حاتمی در «سوته دلان» (صدای اکبر عبدی) و «مادر» (صدای جمشید هاشم پور) هم همکاری داشته. صدای اسماعیلی با دو شخصیت مهمی که داریوش ارجمند بازی کرده نیز عجین شده: فیلم «ناخدا خورشید» و مالک اشتر سریال «امام علی (ع)». برای خاص و عام صدای اسماعیلی یادآور «قیصر» است که اگر نبود تشخص این صدا چه بسا ابهت قیصر تا این پایه در اذهان شکل نمی گرفت.

گنج‌های باقیمانده

  • شاخص ترین کاراکترهای خارجی: منوچهر اسماعیلی به شخصیت های زیادی جان داده که خیلی از آنها عجین با شاهکارهای سینمایی هستند. صدای حمزه در فیلم محمد رسول الله (ص) با بازی آنتونی کوئین همچنان از برگ برنده های دوبله فارسی این فیلم محسوب می شود. اصلا آنتونی کوئین را با صدای او به یاد می آوردیم؛ از جمله فیلم های «باراباس» و «زوربای یونانی» ... مگر صدای ژرار دوپاردیو در نقش دانتون از حافظه ها پاک می شود؟ حرف زدن در فیلم «بیلیاردباز» و «مردی برای تمام فصول» از دیگر شاهکارهای اسماعیلی است.

گنج‌های باقیمانده

  • ویژگی صدا: عنوان «دوبلور مولف» می تواند معرف توانایی منوچهر اسماعیلی باشد اما این صفت برای او کافی نیست. اسماعیلی از توانایی خارق العاده ای در صداسازی برخوردار بود و برای هر شخصیت صدایی به کار می برد که قرابتی تام با درونیات کاراکتر داشت. صدای مردانه اسماعیلی چون موم در اختیارش بود تا جایی که می تواند در یک سریال بزرگ همچون «هزاردستان» به جای سه شخصیت اصلی حرف بزند بی آن که هیچ کدام شباهتی به دیگری داشته باشد. نقش اسماعیلی در دوبله فقط حرف زدن به جای شخصیت ها نبوده؛ او شناسنامه هر کاراکتر را پیدا می کرد و صدایی مناسب برای او بر می گزید.

جلال مقامی

گنج‌های باقیمانده

  • سن: 77 سال
  • شاخص ترین کاراکترهای ایرانی: جلال مقامی در بیش از 50 فیلم ایرانی به عنوان دوبلور و سرپرست کودینگان حضور داشته. او کارش را سال 57 شروع کرد و با فیلم های مهم زیادی همکاری داشت از جمله «شیر سنگی»، «افق»، «در مسیر تندباد»، «غزل» که به جای فرامرز قریبیان حرف زد و ... شهرت مقامی پیش عامه مخاطبان برنامه ای است که اجرا می کرد: «دیدنی ها». صدا و تصویر او خاطره مشترک دهه 60 است.

گنج‌های باقیمانده

  • شاخص ترین کاراکترهای خارجی: عمده فعالیت جلال مقامی به دوبله آثار خارجی بر می گردد. او به جای شخصیت های زیادی حرف زده و حالا تصویر این بازیگران با صدای مقامی در ذهن مان پیوند خورده است. بیشترین دوبله او برای رابین ویلیامز در فیلم های خانم داوت فایر، جومانجی، ویل هانتینگ خوب، مرد دویست ساله، بی خوابی و ... بوده است. او به جای عمر شریف در فیلم های دکتر ژیواگو و لورنس عربستان نیز حرف زده. صدای مقامی در چند سریال ماندگار نیز شنیده شده: مینی سریال ارتش سری شبکه بی بی سی در نقش سرگرد آروین برانت، سریال پوآرو در نقش آرتور هستینگز دستیار پوآرو، سریال شرلوک هولمز در نقش دکتر واتسون، سریال هشدار برای کبرا 11 در نقش سمیر. دوبله منحصر به فرد او در سریال لبه تاریکی یکی از شاهکارهای مقامی به شمار می رود.

گنج‌های باقیمانده

  • ویژگی صدا: مقامی صاحب صدای منحصر به فردی است که حجم بالا مشخصه اصلی آن به شمار می رود. برای متوجه شدن بین تفاوت های صدای مقامی روی هر کاراکتر باید به ریزه کاری هایی که انجام داده دقت کرد. مثلا وقتی به جای عمر شریف در لورنس عربستان حرف می زند، نوعتی کاریزما در صدایش شنیده می شود که منطبق با شخصیت فیلم است. در مقابل آنجا که به جای سرگرد آروین برانت حرف می زند، صدایش محکم است و کلماتش بدون انقطاع. این روایت از خود مقامی شنیدنی تر است: من انواع و اقسام نقش ها را گفته ام. خوشبختانه صدای من به لطف خدا به گونه ای است که توانایی در آوردن صداهای مختلف را دارم. باور نمی کنید جای یک پیرزن هم سرتاسر فیلم «جی» حرف زدم! البته بیشتر نقش های جوانان آرام را دوست داشتم اما از گفتن نقش های منفی هم رویگردان نبودم.

چنگیز جلیلوند

گنج‌های باقیمانده

  • سن: 78 سال
  • شاخص ترین کاراکترهای ایرانی: چنگیز جلیلوند در بیش از 80 فیلم ایرانی به عنوان دوبلور و سرپرست گویندگان حضور داشته و حالا نام شخصیت های زیادی با صدای او پیوند خورده است. آن طو رکه خودش می گوید اولین تجربه دوبلوری اش بر می گردد به فیلم «چشمه عشاق» که به جای ویگن صحبت کرده. آشنا ترین صدایی که از جلیلوند به یاد می آوریم به جای وثوقی در «کندو» است. او در «آقای قرن بیست و یکم» و «گنج قارون» به جای فردین حرف زده. در فیلم «ستارخان» علی حاتمی هم به جای عزت الله انتظامی صحبت کرده. ناظر ملک مطیعی و ایرج قادری دیگر بازیگرانی هستند که جلیلوند صدای شخصیت شان را گفته. او در سال های اخیر به جای محمدرضا گلزار (سلام بمبئی) و حامد بهداد (جرم) حرف زده. صحبت به جای سعید راد در «سفر سنگ» را هم فراموش نکنیم.

گنج‌های باقیمانده

  • شاخص ترین کاراکترهای خارجی: صدای جلیلوند همنشین چهره های شاخصی از جمله مارلون براندو، پل نیومن، ریچارد برتون، برت لنکستر و شون کانری است. او در 24 فیلم به جای برت لنکستر حرف زده: «پرنده باز آلکاتراز»، «یوزپلنگ»، «بندباز» و ... 17 فیلم صدای نیون شده؛ از جمله «کسی آن بالا مرا دوست دارد»، «گر